Pazarlamada Sosyal Medya Kullanımı (2012)

Aşağıdaki doküman Fatih Üniversitesi İşletme Yüksek Lisans bitirme projesi ön taslağıdır. Örnek olması, fayda sağlaması ve daha iyisini hazırlayacak olanlara fikir vermesi ümidi ile paylaşılmıştır.

ÖNSÖZ

Bu çalışmada, her geçen gün gelişen ve çeşitlenen pazarlama araçlarından sosyal medya mecraları ve bu mecraların pazarlama amacına yönelik olarak kullanılması örnekleri ile birlikte anlatılmıştır. Öncelikli olarak sosyal medyanın ve pazarlamanın tanımları belirtilmiş, ardından bu iki kavramın birbiri ile etkileşimli kullanımından bahsedilmiştir. Sosyal medya mecralarına genel bir bakış yapılmış, sosyal medya pazarlamasının geliştirilmesi, hedef kitleyi belirleme, rakiplerin analizi, doğru mecrayı tespit etme konuları izah edilmiştir.

Ayrıca sosyal medya mecralarının ortak özellikleri, sosyal medyanın olumsuz sayılabilecek yönlerine değinilmiş, bazı kurumsal uygulama örnekleri de değerlendirilmiştir.

İÇİNDEKİLER

ÖNSÖZ.. i

KISALTMALAR.. iv

TABLOLAR.. v

ŞEKİLLER.. vi

ÖZET.. vii

ABSTRACT.. viii

GİRİŞ. 1

1.      SOSYAL MEDYA TANIMI. 2

2.      PAZARLAMA KAVRAMI VE TANIMI. 4

2.1.       DEĞİŞEN DÜNYADA PAZARLAMA.. 5

2.2.       PAZARLAMA YÖNTEMLERİ VE SOSYAL MEDYA.. 7

2.3.       İNTERNETTE PAZARLAMA VE SOSYAL MEDYA.. 7

2.4.       MOBİL PAZARLAMA VE SOSYAL MEDYA.. 8

3.      SOSYAL MEDYA MECRALARI. 9

3.1.       BLOGLAR.. 9

3.2.       WİKİLER.. 10

3.3.       VİDEO PAYLAŞIM SİTELERİ. 11

3.4.       RESİM PAYLAŞIM SİTELERİ. 12

3.5.       KARMA PAYLAŞIM SİTELERİ. 12

3.6.       DİĞER SOSYAL MEDYA MECRALARI. 13

4.      SOSYAL MEDYA KULLANARAK PAZARLAMA.. 13

4.1.       SOSYAL MEDYA PAZARLAMA GELİŞTİRMESİ. 14

4.2.       HEDEF KİTLEYİ BELİRLEME.. 15

4.3.       UYGUN SOSYAL MEDYA ARAÇLARININ TESBİTİ. 17

4.4.       SOSYAL MEDYA PAZARLAMA ÇEŞİTLERİ. 17

4.4.1.       Veri Tabanı Temelli Pazarlama. 17

4.4.2.       Viral Pazarlama. 17

4.4.3.       Yakınsama. 19

4.5.       SOSYAL MEDYA MECRALARININ ORTAK ÖZELLİKLERİ. 19

4.5.1.       Maliyet 19

4.5.2.       Satıcı İle Müşteri Arasındaki Sıcak Yakınlık Ve Samimiyet 21

4.5.3.       Hedef Kitleyi Geniş Kapsamlı Tanımaya Elverişli Olması 21

4.5.4.       Ölçme. 22

4.5.5.       Yakınlık. 22

4.5.6.       Güvenilirlik. 22

4.5.7.       Hızlılık ve güncellik. 22

4.6.       SOSYAL MEDYANIN OLUMSUZ YÖNLERİ. 23

4.6.1.       Hızlılık ve Viral Yayılım.. 23

4.6.2.       Yoğunluk Ve Süreklilik. 24

4.6.3.       Kullanıcıların İlgisinin Dağınıklığı 24

5.      SOSYAL MEDYA ÜZERİNDEN PAZARLAMA ÖRNEKLERİ. 25

5.1.       ÜLKER.. 25

5.2.       TARİH VE KÜLTÜR ARAŞTIRMALARI DERNEĞİ. 26

SONUÇ.. 27

KAYNAKLAR.. 29

 

KISALTMALAR

1-      TKD: Tarih ve Kültür Araştırmaları Derneği

2-      ABD: Amerika Birleşik Devletleri

 

TABLOLAR

Tablo 1 Sosyal Medya Kullanımında Yaş Aralıkları 15

Tablo 2 Sosyal Medyada Bazı Kullanıcı Yaş Ortalamaları 16

Tablo 3 Ocak 2012 itibari ile Türkiye’de Facebook üye sayısı İlk 10 listesi 25

 

ŞEKİLLER

Şekil 1 Sosyal Medya Süreci 4

Şekil 2 Dönemlere göre pazarlama mecraları 6

Şekil 3 Yaygın sosyal mecra mecraları 10

Şekil 6 Sosyal Medya Üzerinden Viral Pazarlama. 18

Şekil 7 Sosyal medyada paylaşım örneği 20

ÖZET

Gelişen web teknolojilerine bağlı olarak her geçen gün sosyal medya mecralarının sayısı, bunun kurumlara ve kullanıcılara sunduğu imkânlar ve etkinliği artmaktadır. Günümüzde şirketlerin pazarlama yöntemleri de benzer şekilde çeşitlenmiş ve yeni mecraları ortaya çıkarmıştır. Hızla değişen dünyamızda bazı kurumlar değişime ayak uydurabilip devamlılıklarını güçlenerek sağlayabiliyorken, bazıları bunun dışında kalmaktadır. Pazarlamada sosyal medya kullanımı da bu şekilde bir gelişim, değişim ve yenilik sunmaktadır. Bu çalışmada pazarlama ve sosyal medya tanımlarına yer verilmiş, buna yönelik kullanım alanlarının çeşitleri belirtilmiş ve sosyal medyanın pazarlama aracı olarak kullanımı anlatılmıştır. Ayrıca pazarlamada sosyal medyanın etkin kullanımına dair farklı sektörlerden ve değişik sosyal medya ortamlarından örnekler sunulmuştur.

ABSTRACT

Depending on emerging web technologies, every day, the number of social media varieties are increasing. And also effectiveness of institutions and the increasing opportunities are improving rapidly. Today, diversified companies and new media marketing techniques have revealed similarly. Some institutions can keep up with changes in a rapidly changing world and these strong companies can provide their continuity. On the other hand some institutions to fail. The use of social media marketing supports companies new world’s process of marketing and assists companies for innovation. This study includes the definitions of marketing and social media, social media as a marketing tool to use is explained. Also mentioned in the different sectors of the effective use of social media marketing and examples of different social media environments.

GİRİŞ

Hız kesmeden globalleşen günümüz dünyasında birçok kavram kullanımdan çıkmakta, bazı kavramlar değişime uğramakta ve birçok yeni kavram da her geçen gün ortaya çıkmaya devam etmektedir. 1990’lı yılların sonunda internet kavramı günlük hayatın içine girmiş, 2000’li yıllarda varlığını derinlemesine hissettirmiş, 2010’lu yıllarda da hayatın vazgeçilmez bir parçası olmaya başlamıştır.

İnsanların davranışları tarih boyunca etkili gelişmelerle devamlı değişime uğramıştır. Yazının bulunması ile yalnızca söze dayalı ilişkilere sembolik ifadelere dayalı yazı kavramı girmiştir. Matbaanın bulunması ile yazıya bağlı anlatıma bir de yazmak eklenmiş, benzer şekilde internetin hayata dahil olması ile global izleyici bakış açısı yaygınlaşmış, internet teknolojilerinin topluma sunduğu interaktif ortam da insanları bir çok sürece katılım sağlama, hatta süreçleri yönlendirme gücü vermiştir.[1]

Sosyal medya insanların yaygın iletişim ve etkileşim vasıtası olmakta, kurumlarla direk ilişki hâlinde olmasını desteklemektedir. Sosyal medyanın bu interaktif şartları kurumların bu ortamı ürünlerinin pazarlanması konusunda harekete geçmeye zorlamakta, iyi bir şekilde kullanımı da pazarlama çalışmalarının normalin üzerinde etkin olmasını sağlamaktadır.

Bundan on yıl kadar öncesinde internet, pazarlamada temel bir öğe olmaktan ziyade diğer pazarlama gereçlerini destekleyici fonksiyon eda etmekte, kurumlar açısından fazlalık sayılabilecek bir anlam taşımaktaydı. Fakat günümüzde internet kullanımının çok üst seviyelere çıkması, insanların artık işlerini web üzerinden halletmek ister hâle bürünmesi ve hızla gelişen yeni web teknolojilerinin bu durumu tetiklemesi ile ekstra olmaktan çıkmış temel fonksiyonun vazgeçilmez öğesi olmuştur. Tüm bu gelişme ve değişmeler ışığında sosyal medya ortamları da hızla büyümüştür.

Bu durum, Web.2,0’ın geçmişinin on yıl kadar az olmasına rağmen hızla yaygınlaşması, toplumlar tarafından kolay, zahmetsiz ve kısa sürede adapte oldukları gerçeğiyle de uyuşmaktadır. Sosyal ağlar ve dolayısıyla diğer Web.2,0 platformları, toplum tarafından kısa süre içinde kabul görmüş ve mesaj içeriklerinin hazırlanmasından, kodlanmasına, aracın seçiminden, tüketici tarafından kodun çözülmesine kadar tüm iletişim sürecinde aracın şekillenmesine yardımcı olmuştur. Artık firmalar iletişim ve pazarlama amaçlı mesajlarını yeni kitle iletişim araçlarıyla bütünleştirip göndermekte, geri bildirim de bir başka içerik oluşumuyla yine aynı kanallar yoluyla hedef kitleye ulaştırmaktadır.[2]

  1. 1.     SOSYAL MEDYA TANIMI

Sosyal medya herhangi bir sosyal pozisyonu fark etmeksizin isteyen her ferdin, paylaşmak istediği her türlü veriyi internet platformları üzerinden yayınlayabilmesidir. Günümüzde yaygınlık ve etkinlik kazanması internet teknolojilerindeki hızlı gelişmelere paralel olarak artmıştır.

Sosyal medyaya dair farklı kaynaklarda birçok tanım yapılmıştır. Buna dair, kendisi de sosyal medya mecrası olan “Wikipedia” isimli internet sayfasındaki tanım şöyledir; “Web 2,0’ın kullanıcı hizmetine sunulmasıyla birlikte, tek yönlü bilgi paylaşımından, çift taraflı ve eş zamanlı bilgi paylaşımına ulaşılmasını sağlayan medya sistemidir.”

Zaman ve mekân sınırlaması olmadan (mobil tabanlı), paylaşımın, tartışmanın esas olduğu bir insanî iletişim şeklidir. Sosyal medya platformlarında insanlarla buluşur ve iletişimde bulunursunuz. İnsanlara yardım eder, yardım alır, sorularına cevap verir ve kendi sorularınızı sorarsınız. Bu bakımdan sosyal medya informal eğitim yollarından da bir tanesidir.”[3]

Sosyal medyanın kişiye tanıdığı imkânları ön plana alan başka bir tanım da şu şekildedir; “Sosyal medya, kullanıcı içeriğinin kendisi ve yayıldığı, yayınlandığı, paylaşıldığı her tür platformun genel adıdır.” [4]

Sosyal Medya, kişinin kendisinin ürettiği içeriği, yayınladığı ve paylaştığı her türlü platformun genel adıdır. Klasik medyadan en büyük farkı, karşılıklı bir iletişimin söz konusu olmasıdır. Kişilerin birbirleriyle, kurumların kişilerle doğrudan iletişim kurabildiği ve geri dönüş alabildiği bir platformdur.[5]

Yazarlar sosyal paylaşım sitelerini, bireylerin; sınırlı bir sistemde dışarı açık ya da yarı açık bir profil oluşturmalarına, aynı sistem içerisinde bağlantıda oldukları diğer kullanıcıların profillerini listelemelerine, kendilerinin ya da sistem içerisindeki diğer kullanıcıların oluşturdukları bağlantı listelerine bakmalarına ve takip etmelerine imkan veren web tabanlı servisler olarak tanımlıyor.[6]

Andreas Kaplan ve Michael Haenlein’e göre ise sosyal medya; “Web 2.0 üzerinde ideolojik ve teknolojik içeriklerin, yapılanmaların kullanıcı merkezli bir şekilde üretilmesine ve geliştirilmesine izin veren internet tabanlı uygulamaların bütünüdür”.[7]

En yalın anlatımla sosyal medya, bireylerin internet üzerinden yer ve zaman sınırlaması olmaksızın fikirlerini ve görüşlerini belirtmelerine olanak sağlayan, internetin sunduğu multimedya özelliklerini sınırsız bir şekilde kullanım imkânı tanıyan, aynı zamanda başka bireyler ile karşılıklı görüş alışverişine ve paylaşıma dayalı bir interaktif ortamın varlığını hayata geçiren, bir geniş tabanlı platform olarak tanımlanabilir.[8]

Sosyal ağların, yeni kişilerle tanışması, yeni dostluklar kurması için ortam yaratması gibi avantajları, bu noktada yeni bir kitle iletişim aracı olmasından dolayı sosyal ağları farklı bir boyuta taşımakta, sosyal medyayı daha fazla hayatın merkezine yaklaştırmaktadır. Online sosyal ağların sosyal hayatı küçülttüğünden ziyade, etkileşim ve paylaşımı artırdığı için kişileri daha sosyal bir canlıya dönüştürdüğü söylenebilir.[9] Sosyal medya ortamlarının geniş kitleler arasındaki kapsamlı etkileşim sağlaması bu mecraların farklı amaçlara yönelik olarak kullanılmasını sonucunu da çıkarmıştır. Sosyal ağlardaki değişim ve gelişim sosyal medya mecralarının pazarlama amacına uygun olarak da kullanılmasına da imkân tanımaktadır. Sosyal medyanın bu özelliğini fark eden kurumlar da bu durumu dikkate almış ve pazarlama yöntemlerinde yenilenme yapmışlardır.

Şekil 1 Dönemlere göre sosyal medya gelişim süreci

  1. 2.     PAZARLAMA KAVRAMI VE TANIMI

Philip Kotler’e göre pazarlama, firmaların, hangi malların veya hizmetlerin müşterilerinin ilgisini çekeceğini tayin etmeleri ve satışlar, iletişim ve işletme idaresi geliştirmeleri için stratejileri belirlemeleri sürecidir.[10] Pazarlama süreci, bir bütünleştirilmiş süreç olup bunun vasıtasıyla firmalar müşterileri için değer yaratmakta ve bunun karşılığında müşterilerden değer kapabilmek için güçlü müşteri ilişkileri kurmaktadırlar.

Pazarlama “tüketici ne ister, ne isteyebilir, nelere ihtiyacı vardır, onu ne mutlu eder?” sorularına verilen yanıttır. İster perakende sektöründe pazarlama olsun, ister dijital pazarlama olsun yahut saadet zincirleri üzerinden yapılan pazarlama. Pazarlama, müşterileri mutlu etmelidir. Müşteri aslında sunduğunuz ürünü değil onun kendisinde oluşturduğu hissi satın alıyordur. O ürüne değil o ürünün verdiği hisse hatta onun hayaline sahip olmak istiyordur.[11]

2.1.   DEĞİŞEN DÜNYADA PAZARLAMA

Pazarlama içeriğinde yönlenme, bir firmanın sağladığı mala veya hizmete karşı, özellikle müşterileri ve nihai kullanıcıları ile ilişkili olarak gösterdiği algılamalar ve davranışlarla ilgilidir. Tarih boyunca pazarlama, müşterilerin zevklerinin daha da hızlanarak değişmesi dolayısıyla, çok dikkat çekecek şekilde bir değişim göstermiştir.

Son yıllarda bilgisayar kullanımının yaygınlaşması ve İnternetin çok popüler olarak, neredeyse elzem olarak, bir iletişim aracı olarak kullanılışı dolayısıyla bir diğer yönlenme daha ortaya çıktığı söylenebilir. Bu yeni yönlenme genellikle internet pazarlaması olarak anılmakta veya daha değişik cephelerine e-pazarlaması, çevrimiçi pazarlaması, arama aracı pazarlaması, masaüstü reklamlama veya internet sosyal ilişkiler pazarlaması gibi değişik isimler verilebilmektedir. Bu yönlenmenin çok zamandır bilinmekte olan pazar edinme stratejisinin daha ileri bir şekli olduğu da iddia edilebilir. Bu pazarlama yönlenmesi gerçek ve potansiyel müşterileri çok daha detaylı ve iyi şekilde tanımlayıp pazarlamayı tek kesim olarak tek bir müşteriye şahsen hedefleme yani şahsileştirilmiş pazarlama hatta teke-tek pazarlama olarak da tasvir edilebilmektedir.[12]

Teknoloji ve buna bağlı olarak globalleşerek değişen dünyada kaçınılmaz olarak pazarlama şekli ve yöntemleri de hızla değişmiştir. Geleneksel pazarlama anlayışı özellikle internetin hareket kabiliyetini artırması ve çeşitlendirmesi, günümüz mobil teknolojilerinin sunduğu hız ve ulaşılabilirliğe bağlı olarak değişmeye başlamıştır. Bundan on yıl öncesine göre günümüzde tamamen yeni kavramlar, teknikler mecralar ortaya çıkmıştır,  sosyal medya mecraları da bunların en etkin ve yaygın olanlarından birisidir.

Sosyal medya mecraları her ne kadar diğer mecralara göre daha avantajlı görülmesi nedeni ile tercih edilebilirse de bir yandan da değişen dünya şartları altında kaçınılmaz bir alan olarak yerini almaktadır. İşletme, kendi çıkarları ile tüketici çıkarlarını uygun bir denge içinde tutarak varlığını sürdürebilir. Bunun için de, stratejik planlama ve stratejik pazarlama planlaması çalışmaları ile tüketici ihtiyaçlarını pazarda doğan fırsatları ve riskleri etkin bir biçimde izleyip değerlendirmesini bilmelidir.[13] Sosyal medya tam da bu noktada dikkate alınması gereken bir sürecin parçası olmaktadır.

Sosyal medya ortamları halkla ilişkiler taktikleri kapsamında kurumsal iletişim mesajlarını yayabildikleri ve kriz yönetimi, etkinlik yönetimi, kamuoyu oluşturma, paydaşlarla işbirliği gibi uygulama alanlarını destekleyebildikleri en yeni iletişim kanallarıdır. Sosyal medya kanallarının ölçülebilir, izlenebilir olması, hızlı bilgi paylaşımı ve yayımına olanak vermesi halkla ilişkilerde örgüt hedef kitleleriyle iletişimde aranan önemli bir iletişim kanalı özelliğidir.[14]

İnternet kullanımının artması ile tüketici alışkanlıklarının değişmesi, markaların pazarlama faaliyetlerinin farklılaşmasına yol açmıştır. Geleneksel pazarlamanın gelecekteki modele dönüşüm süreci aşağıdaki gibidir.[15]

Şekil 2 Dönemlere göre pazarlama mecraları

2.2.   PAZARLAMA YÖNTEMLERİ VE SOSYAL MEDYA

Sosyal medya tek başına bir pazarlama amacı olmaktan çok, kurumların değişen şartlara göre geliştirdikleri alanlardan biridir. Sosyal medya diğer pazarlama yöntemleri ile bütünleyici ve destekleyici olarak varlık gösterir.

Pazarlamada yeni yaklaşımlarla ilgili olarak yapılan değerlendirmelerde, pazarlama faaliyetinin işlevselliğine yönelik olarak ortaya çıkmış birçok kavram vardır. Bu bağlamda değişik isimler altında çeşitli yaklaşımlar bulunmaktadır. Bunlar arasında, bire-bir pazarlama, müsaadeye bağlı (permission marketing) pazarlama, müşteri odaklı (customer oriented marketing) pazarlama, esnek (adaptive marketing) pazarlama, mikro (micro marketing) pazarlama, ilişkisel (relationship marketing) pazarlama, kitlesel bireyselleştirme (mass customization), etkinlik pazarlaması (event marketing), bulaşıcı pazarlama (viral marketing) veritabanlı pazarlama, tavsiye pazarlama (word of mouth),  vb. sayılabilir. Bazı yaklaşımlarda bu kavramların pazarlama olarak ifade edilmesi pazarlama kavramının genel çerçevesine uygun bulunmamaktadır. Ancak, pazarlama tekniği olarak da ifade edebileceğimiz bu kavramların hepsinin ortak dayanak noktası, pazar ve müşteri odaklı olmalarıdır.[16]

Sosyal medya da tam olarak pazarlamanın pazar ve müşteri odağında etkinlik kazanma temel aracı olarak ortaya çıkmıştır ve her geçen gün daha etkin olarak varlığını hissettirmektedir. Sosyal medyayı diğer pazarlama yaklaşımlarından ayıran en önemli özelliklerinden birisi, diğer tüm yöntemlerdeki karakteristik birçok özelliği içinde barındırmasıdır.

2.3.   İNTERNETTE PAZARLAMA VE SOSYAL MEDYA

Geleneksel olarak kullanılan televizyon ve diğer iletişim araçları, açık hava yöntemleri, yüz-yüze pazarlamadan sonra ortaya çıkan ve tüm dünyayı bir pazar hâline getiren internet ağı son yıllarda yaygınlaşan ve etkisini artıran bir mecra iken, gelişimlerdeki ilerlemeler sosyal medyayı önlenemez bir şekilde ayrıca ön plana çıkarmıştır.

Internet ile müşteri, interaktif olarak ürününüz hakkında geniş bilgiye sahip olur. İstediği zaman size yazıp ürününüz hakkında bilgi ister. Posta, telefon ve yazışmadan veya iletişimden doğabilecek masraflar sıfır veya sıfıra yakındır. E-pazarlama dünya pazarına açılma ve keşfetme fırsatı tanır. Reklamların maliyeti düşük ve etkilidir. Devamlı değiştirebilir ve ölçüm alınılabilir. Sınır ötesi müşterilere sahip olunabilir. Online kataloğunuza sınırsız ürün koyabilirsiniz.

İstediğiniz zaman yenisini koyabilir ve çıkartabilirsiniz. Kupon ve promosyon (ücretsiz ürün, software ve düşük fiyatlı satışlar) sunarak satışınızı arttırabilirsiniz. Markanızı oluşturabilir ve global hale getirebilirsiniz. Sayfalarınızda reklam yayınlayarak gelir elde edebilir; reklamlarınızı test edebilirsiniz.[17]

Sosyal medya araçları da esasen internet imkânlarının kullanılması ile ortaya çıkmışsa da bunun mobil ortamlara hızlı adaptasyonu sosyal medyayı bir adım öteye taşımıştır. Klasik internet ortamı yukarıda sayılan avantajları sağlarken, sosyal medya ortamı bunlara ilave olarak müşteri ile daha samimi bir yakınlık sağlar.

2.4.   MOBİL PAZARLAMA VE SOSYAL MEDYA

Her zaman, her yerde iletişimi mümkün kılan kablosuz mobil teknolojiler, bilgi teknolojilerindeki gelişmelerden biridir. Bu teknolojiler hareket kabiliyetini (mobilite) arttırıp, hizmetlerin daha uzak bölgelere ulaşmasına yardımcı olmaktadır. Kablosuz iletişim sistemleri sayesinde, mobil telefon kullanıcıları, bir bilgisayara bağlı kalmaksızın, e-postalarına bakabilmekte, ürün ve hizmetler için araştırma yapıp, sipariş ve satın alma işlemlerini gerçekleştirebilmektedirler. İnternet ve kişisel bilgisayarların yanında, günümüzde son derece yaygın kullanılmakta olan mobil telefon da pazarlamacılar için önemli bir araç haline gelmiştir. Mobil telefon, sunulan veri hizmetleri, kısa mesaj hizmetleri(SMS), çoklu ortamlı mesaj hizmetleri(MMS) ve mobil internet ile sürdürülebilir bir pazarlama kanalı olma konusunda hızlıca yol almaktadır.[18]

  1. 3.     SOSYAL MEDYA MECRALARI

Her geçen yıl aralarına birçok yeni platform eklenen başlıca sosyal medya mecra sayısı üç yüzü geçmiş durumdadır.[19] Bu mecralar kullanılan içerikleri itibari ile birkaç kategori içerisinde incelenebilir. Tüm sosyal medyalar da bloglar, wikiler, video paylaşım siteleri, karma içerik paylaşım siteleri, kariyer siteleri gibi bölümlere ayrılabilir.

3.1.   BLOGLAR

Bloglar hiçbir teknik bilgiye gerek duymadan kolayca oluşturulan, kişilerin istedikleri herşey hakkında içerik oluşturdukları günlük tarzı web sayfalarıdır. Blog kelimesi İngilizce’de “web” ve “log” kelimelerinin birleşmesiyle oluşan weblog kavramından türemiştir.

Kelime anlamı olarak blog, çoğu zaman en son yazılan yazı en üstte olacak (ters kronolojik) şekilde sıralandırılmış, tek bir sayfa üzerinde birçok yazı gösterme esasına dayanan internet uygulamasıdır. Blogların kolay oluşturulmasının yanında diğer bir özelliği de yazılara yorum onayı vererek kolayca kullanıcılarla etkileşim sağlanmasıdır. Bu şekilde yazar okuyucu iletişimi güçlenmektedir.[20]

Bloglar benzer ilgi alanlarına sahip kişileri bir araya getirir, tecrübelerin paylaşılmasına yataklık yapar. Bloglar aracılığı ile bilgi kişiye özel olmaktan çıkar, kitlelerin ortak malı olur ve herhangi bir konuda dünyanın herhangi bir yerinde bulunan kişi işe iletişim ve etkileşim kurulabilmesine olanak sağlar. Yazar ve okuyucu arasındaki iletişim her iki tarafın da sosyalleşmesine imkân tanır.

Başlıca blog platformları şu şekilde sıralanabilir; Blogger, WordPress, Tumblr, Blogcu. Blog sağlayıcılardan WordPress’in üye sayısı 70.742.153[21],  Tumblr’nin üye sayısı 42.253.480[22] kişiye ulaşmıştır. Bu blog sağlayıcıları dışında birçok blog sitesi olduğu gibi, medya ve yayıncılık benzeri alanlarda birçok kuruluşun da çeşitli şekillerde son kullanıcıya blog yayınlama ortamı sağladığı görülmektedir.

Blog vasıtasıyla kurumlar müşterileri ile daha çok yakınlaşır ve müşterinin kuruma aidiyeti, kurumu sahiplenmesi ve bağlılığı artar. Müşteri kurumun aile fertlerinden biri gibi davranır.

Birçok medya kuruluşu ve şirket de müşterileri ve müşteri adayları için benzer hizmetler sunmaktadır. Örneğin internet sağlayıcısı TTNET şirketi bununla ilgili olarak “http://blog.ttnet.com.tr/” adresinden müşterilerine blog hizmeti sunmaktadır.

Şekil 3 Yaygın sosyal mecra mecraları

3.2.   WİKİLER

İngilizce’deki ‘What I Know is’ kelimelerinin baş harfleri olan Wiki ‘Bildiğim kadarıyla..’ manasına gelir.[23] Wiki sayesinde sayfalar arasındaki bağlantılar ve sayfa biçimlemeleri sistem tarafından otomatik olarak yapılandırılacağından, bilgiye erişme ve bilgi belgeleme wiki ile son derece kolaylaşmaktadır.

Wiki, herkesin üzerinde istediği gibi düzenlemeler yapmasına izin veren bilgi sayfaları topluluğudur.[24] Birçok wiki platformundan “Wikia.com” adlı site en çok ön planda olanlardan biridir ve 300.000’den fazla içeriğe sahiptir.

Wiki olarak yalnızca veri paylaşımı değil aynı zamanda yer bilgileri gibi bilgiler de yayınlanmaktadır. “Wikipedia” isimli sosyal paylaşım sitesinde LC Waikiki adlı giyim firmasının şubesi yerini bu şekilde yayınlayarak internet aramalarında öne geçme yanında bu bilginin kolaylıkla paylaşılmasını da sağlamış olmaktadır.[25]

Nickelodeon adlı çizgi film yapım şirketi de The SpongeBob SquarePants adlı yapımlarının tüm bölüm, sezon, karakter, senaryo gibi bilgilerini wiki vasıtası ile yayınlamakta böylece müşterilerinin muhtemel bilgi arayışlarına her zaman cevap vermektedir.[26]

3.3.   VİDEO PAYLAŞIM SİTELERİ

İnternet kullanıcıları, video paylaşım sitelerinde kendi ürettikleri veya başka web siteleri kapsamında beğendikleri videoları paylaşabilir, diğer videoları oylayabilir, yorum yazabilir ve takip edebilirler.[27] Videoların çok kolay bir şekilde kitlelere bu şekilde ulaşabilmesi, son kullanıcıya ulaşımın pazarlama açısından da kullanılmasına neden olmuştur. Böylelikle şirketler ürünlerini video paylaşım sitelerinde yaygınlaştırma yoluna gitmişlerdir.

En yaygın kullanılan video paylaşım sitelerinden bazılar şunlardır; Youtube, Dailymotion, Metacafe, Yahoo! Video, Vimeo, Alkışlarla Yaşıyorum.

Dünya üzerinde yaygınlığını perçinlemek isteyen El Cezire haber kanalı “www.youtube. com/aljazeera” linkinden, Samsung “www.youtube.com/samsungturkiye” linkinden, Ülker “www.youtube.com/ulker” adresinden bu mecrayı pazarlama amaçlarına yönelik olarak kullanan kurumlardan bazılarıdır.

3.4.   RESİM PAYLAŞIM SİTELERİ

Pazarlama aracı olarak kullanılmaktan ziyade kişisel fotoğrafların paylaşıldığı mecra olan resim paylaşım sitelerinin önde gelenlerinden bazıları Picasa, Flickr, Imageshack, Panoramio gibi sayfalardır.

Tarih ve Kültür Araştırmaları Derneği bu mecrayı aktif olarak kullanan kurumlardan biridir. Dernek etkinlik fotoğraflarını üyeleri ile Picasa adlı paylaşım sitesi üzerinden picasaweb.google.com/tarihkultur adresi üzerinden paylaşmaktadır.[28]

3.5.   KARMA PAYLAŞIM SİTELERİ

İnternet kullanıcılarının birbirleriyle tanışması, iletişime geçmesi, içerik paylaşması, ortak ilgi alanlarındaki kişilerle bir araya gelebileceği gruplar oluşturması veya bu gruplara üye olması ve benzeri amaçlarla oluşturulmuş platformlardan en yaygın olanları karma paylaşıma imkân sağlayan sitelerdir.[29] Karma sitelerde fotoğraf, metin ve videolar kolaylıkla paylaşılabilmektedir.

Karma paylaşım sitelerinin en yaygın olanı Facebook’un üye sayısı sekiz yüz milyon kişiyi aşmıştır. Hem kişisel hem de kurumsal paylaşım ortamı sunan, 70’den fazla dilde hizmet veren Facebook’u kullanıcılarının 350 milyondan fazlası erişimini mobil aletler üzerinden sağlamakta, 475’ten fazla mobil iletişim sunucusu şirket de Facebook’u müşterilerine ulaştırmaktadır. Tam bir global etkileşim ortamı olan Facebook üyelerinin %80’den fazlası ABD dışındandır.[30]

Şirketler de Facebook’un 1 milyara yaklaşan kullanıcılarına ulaşabilmek için burada kendilerine yer bulmaya çalışmakta ve bu kitleyle etkileşim sağlayabilmek için kurumsal Facebook sayfaları açmaktadırlar.

Karma paylaşım sunan sağlayıcılardan bir diğeri de Twitter isimli sosyal medya aracıdır. Twitter önceleri sadece microblog olarak yola çıkmışken, Twitpic üzerinden fotoğraf paylaşımına, Twitvid üzerinden de video paylaşımına olanak sağlamıştır.

Türkiye’de sosyal medyayı en etkin kullanan şirketlerden bazıları TTNET, Türk Hava Yolları, Ülker, Mavi Jeans, Avea gibi şirketlerdir. Türk Hava Yolları, Facebook üzerinde http://www.facebook.com/turkishairlines linkinde 240.000’den fazla üyeye sahiptir. Benzer şekilde Ülker 831.289, TTnet 867.062 üyeye sahiptir.[31] Üye sayısındaki sayıca TTnet üstünlüğüne rağmen, daha paylaşılabilir içerikler sunan Ülker’i 23.146 kişi kendi kişisel sayfasında paylaşmışken, TTnet’i 4.071 kişi paylaşmıştır.[32] Bu paylaşım rakamları aynı zamanda sayfada pazarlama amaçlı olarak sunulan paylaşımın logaritmik olarak çok daha fazla kişiye ulaşabilmesi anlamına gelmektedir.

3.6.   DİĞER SOSYAL MEDYA MECRALARI

Linkedin, Xing gibi çeşitli kariyerdeki kişilerin sosyal paylaşım mekânları da kaliteli çalışana ulaşabilme adına kurumların performanslarına olumlu etkiler sağlayabilecek sosyal paylaşım siteleridir. Ayrıca her türlü pazarlama, tanıtım ve müşteri memnuniyetine dayalı etkinlikler için kullanılabilecek podcast, RSS, sosyal imleme, forumlar, mikrobloglar, Last.fm, Delicious, e-posta grupları gibi birçok farklı niteliklere sahip mecra daha mevcuttur.

  1. 4.     SOSYAL MEDYA KULLANARAK PAZARLAMA

Sosyal medya pazarlama, internet sitenizde sergilediğiniz bir ürün veya hizmetin sergileniş ve insanlara sunuluş şeklinin, tanıtımının sosyal ağlar kullanılarak yapılmasıdır.[33] Sosyal medya pazarlaması kısaca, hedef kitleye doğru yer ve zamanda, doğru mesajla ulaşmak için sosyal medya üzerinde yürütülen satış ve reklam faaliyetleridir. Sosyal medya pazarlaması, klasik pazarlama anlayışına ek olarak tüketicileri de etken kılan bir pazarlama türüdür, blog ve mikrobloglar, sosyal ağlar, forum siteleri gibi internet mecraları üzerinden yürütülür. Sosyal medya pazarlaması internetin yaygınlaşması ve internet kullanım oran ve süresinin giderek artmasıyla markalar açısından önemli bir pazarlama türü haline geldi. İnsanların değişen alışveriş, iletişim, iş anlayışları içinde tek yönlü iletişim kuran geleneksel pazarlama anlayışının yerini, karşılıklı iletişimin kurulması olanağını sağlayan sosyal medya aldı.[34] 2000’li yılların başından itibaren teknolojinin gelişimiyle birlikte değişen tüketici alışkanlıkları pazarın dinamikleriyle birlikte pazarlama karmasını değiştirdi. Daha önceleri gazete, dergi okuyan, radyo dinleyen televizyon seyreden tüketicinin hayatında artık internet ve sosyal medya daha büyük yer kaplıyor.[35]

4.1.   SOSYAL MEDYA PAZARLAMA GELİŞTİRMESİ

Çevrimiçi pazarlama aktivitesinin sosyal medya iletişimi olarak tanımlanabilmesi için;

-          Hedeflerini net ve ölçümlenebilir bir şekilde tanımlanmış olması.

-          Çevrimiçi sosyal medya platformlarını kullanması

-          İki yönlü( hatta çok yönlü ) diyaloğa izin vermesi

-          Katıldığı topluluğun kurallarına uygun katılım olması gerekir.[36]

Sosyal medyada pazarlama yapmak her sektör, ürün ve kurumsal yapı için farklılıklar gösterir. Öncelikli olarak sosyal medyada pazarlama yapmak için ön hazırlıkların yapılması gerekir. Sosyal medya pazarlama ortamlarının kendine özgü yapısı dikkate alınmalı, yaygın olarak kullanılan pazarlama yöntemleri ile olan farkları analiz edilmeli, yaygın yöntemlerle ilişkileri derinlemesine incelenmelidir.

E-marka yönetiminin performansı; stratejik, teknolojik ve/veya uygulamayla ilgili parametrelere bağlıdır. Çok geniş bir alana seslenebilen e-marka yönetiminin başarıyla uygulanabilmesi için önerilen yapı, faaliyet gösterilen iş alanı, hedef müşteri kitlesinin özellikleri vb. unsurlar dikkate alınarak revize edilebilir. Benzer şekilde içinde bulunulan sektörün özelliklerine ve gereklerine uygun başarı faktörleri önem derecelerine göre ağırlandırılarak odaklanılması gereken noktalar belirginleştirilebilir.[37]

Sosyal medya pazarlamasını etkin bir şekilde kullanılmasında incelenmesi gereken temel faktörler şu şekilde sıralanabilir; hedef kitlenin belirlenmesi, sektöre özgü durumlar, uygulanacak sosyal medya politikası, rakiplerin analizi, müşterilerin beklentileri ve paylaşılacak içeriğin doğru belirlenmesi.[38]

Tablo 1 Sosyal medya kullanımında yaş aralıkları[39]

4.2.   HEDEF KİTLEYİ BELİRLEME

Sosyal medyada pazarlaması yapılacak ürünün doğru kitleye sunulması önemlidir. Pazarlanacak ürünü kullanacak kitle ve bu kitlenin sosyal medya mecra tercihleri dikkate alınmalıdır. Hedef kitle sosyal medya pazarlaması yapacak olan kurum için yaş, cinsiyet, yaşanılan yer, alışkanlıklar, beğeniler gibi özellikleri açısından ele alınır. Bilgisayar oyunu pazarlayan bir şirket için birinci dereceden önemli hedef kitle 15-25 yaş grubu iken, bankacılık sektörü için bu aralık 25 yaş üzeri, anti-aging ürünleri şirketi için de orta yaş ve üzeri şeklinde olacaktır.

Bir altın ve mücevher şirketi için öncelikli hedef kitle kadınlar olacakken, üniversiteye hazırlık dersaneleri ve yayıncıları için öncelikli hedef orta ve lise öğrencilerine ulaşabilmek olacaktır. Hedef kitlenin doğru seçilememiş olması sosyal medya mecrasının işlevselliğini yitirmesine neden olur. Doğru bir hedef kitle ise ilgili aralıktaki pazar payının artmasına yönelik olarak büyüme ve etkinlik sağlanır.

Linkedin ve Xing gibi kariyer temelli mecralarda yaş aralığının yüksek olması daha ağırbaşlı ve ciddi bir yaklaşıma neden olacakken, Bebo gibi daha genç yaş aralığında daha eğlenceli ve esnek yayınlar amaca yönelik işlev görecektir.

Tablo 2 Sosyal medyada yaş ortalamaları[40]

4.3.   UYGUN SOSYAL MEDYA ARAÇLARININ TESBİTİ

Sosyal medya araçlarındaki sayıca ve kullanıma bağlı çeşitlilik kurum açısından en uygun mecranın tesbit edilmesi gerekliliğini ortaya çıkarmıştır.

Kariyerli eleman ihtiyacına yönelik sosyal medya mecralarından faydalanmak isteyen kurum için, Facebook gibi eğlence içeriği daha yoğun bir mecradansa Linkedin gibi kariyer amacı ile ilgili olarak bir araya gelen kişilerin bulunduğu ortam daha tercih edilebilir. Böyle bir tercih ile hedeflenen amaca daha kolay ulaşılabilir. Aksi taktirde maksimum verim elde edilemez.

4.4.   SOSYAL MEDYA PAZARLAMA ÇEŞİTLERİ

4.4.1.     Veri Tabanı Temelli Pazarlama

Veri tabanı pazarlaması; müşterileriniz hakkında veri tabanınıza bilgilerini kaydetmenizdir. Daha sonra bu bilgileri kullanarak müşterilerinize daha etkili bir şekilde pazarlama yapabilirsiniz. Veri tabanı pazarlaması ile hedef kitlenize yönelik promosyon faaliyetlerinizi en doğru şekilde ulaştırarak iyi bir verim elde edersiniz.[41]

4.4.2.     Viral Pazarlama

Viral pazarlama dijital ortamdaki bir ürünün çeşitli internet araçları kullanılarak kullanıcılar arasında hızlıca iletilmesi ve yayılmasıdır. Bu pazarlama yöntemi ismini virüslerin hızlıca yayılmasından almıştır. İnternette sunulan ürünler kitlelerin ilgisini çekebilme gücüne bağlı olarak binlerce ağın birinden diğerine geçerek tıpkı virüsler gibi yayılabilir.

Internet üzerinde ağızdan ağıza iletişimi başlatma girişimi pazarlama literatürüne “viral pazarlama” kavramı olarak girmiştir. Viral pazarlamaya eşdeğer olarak virütik pazarlama, virüsle pazarlama, vızıltı pazarlaması ve bulaşıcı pazarlama gibi terimlerin kullanıldığını görmek mümkündür. Viral pazarlama, ürün tanıtımı ve dağıtımı için tüketici iletişim ağlarını kullanarak firma faaliyetlerinin yürütülmesinde kullanılır. Viral pazarlama, internette mesajların dolaşmasıyla ortaya çıkmıştır. E-ticaret, gruplar, topluluklar ve mesaj; firmaların tutundurma faaliyetlerini geliştirmek için kullandıkları araçlardır[42]

Sosyal medya araçları viral pazarlama için oldukça etkin bir ortamdır. Önceleri viral pazarlama e-posta aracılığı ile yaygın olarak yapılıyorken günümüzde sosyal medyanın hem metin, hem fotoğraf hem de video paylaşımına kolayca imkan vermesi bu mecraları öne çıkarmıştır.

Müşteriler arasındaki ‘‘ağızdan ağıza pazarlamayı’’ (Word Of Mouth Marketing) maksimize eden viral pazarlama planlarının hazırlanmasında/tasarlanmasında sosyal bağ modelleri bize yardımcı olmaktadırlar. Çünkü burada geleneksel pazarlamanın tersine müşteriler arasındaki etkileşime önem vermeksizin daha büyük kârlar elde etmek mümkündür.[43]

Şekil 6 Sosyal medya üzerinden viral pazarlama

4.4.3.     Yakınsama

Bilişim sektöründeki son yıllarda yaşanan gelişim, değişim ve buna bağlı olarak bilgisayar sahiplenme oranındaki kaydedilen artış; göz ardı edilemeyecek kadar önemli boyutlara ulaşmıştır. Birkaç yıl öncesine kadar sadece iletişim için kullandığımız cep telefonlarının gelişen teknolojiyle birlikte daha da akıllanması ve telekom altyapılarının da gelişmesi; mobil ürün kullanımında önemli sıçramalara neden olmuştur. Bu hızlı gelişimle birlikte ‘yakınsama’ dediğimiz kavram karşımıza çıktı. Yakınsama; akıllı telefonlardan dizüstü bilgisayarlarına tüm dünyayı mobil ortamda yanımızda taşımamızı sağlamaya başladı. Günlük hayatın yanı sıra iş yaşamında da bilgiye anında ulaşabilmek için bilişim ürünlerine yönelik ihtiyacın artması, pazarda ürün gidişatını da değiştirmiştir.[44]

Günümüzde internet teknolojisi ve mobil iletişim alanındaki yenilikler ile pazarlama yapma araçlarında çeşitlilik ve bütünleşme sağlanması ileri seviyelere ulaşmıştır. Buna yönelik olarak televizyon, radyo, bilgisayar ve cep telefonlarına ilave olarak bazı medya araçlarını şu şekilde sıralayabiliriz; Videofon, IPTV, wirofon, wi-phone.

Yakınsama birkaç ayrı telekomünikasyon hizmetinin bir araya gelerek tek bir cihaz aracılığıyla kullanılması anlamına geliyor. Örneğin TV’den internete bağlanmak, cep telefonundan mesaj atarak herhangi bir cihazı çalıştırmak veya tablet bilgisayardan sesli görüşme yapmak yakınsamaya güzel örneklerden. Farklı teknolojilerin bir araya gelerek aynı cihaz üzerinden kullanıcıya daha kapsamlı hizmet vermesi çoğu zaman yakınsama sayesinde mümkün oluyor[45]

4.5.   SOSYAL MEDYA MECRALARININ ORTAK ÖZELLİKLERİ

4.5.1.     Maliyet

Sosyal medya mecralarının etkisi göz önüne alındığında fiyat performans oranı bakımından oldukça avantajlıdır.  Sosyal medyada reklam vermek televizyon gibi yayın organları, açık hava reklamcılığı gibi alanlara kıyasla, ulaşabileceği kişi sayısı da dikkate alındığında oldukça düşük seviyededir. Sosyal medyada paylaşılması istenen verinin etkililiği ve son kullanıcı tarafından beğenilmesine ve paylaşılmasına bağlı olarak elde edilen sonuca göre maliyet daha az seviyede kalır.

Sosyal medya ortamında ortaya konan kaliteli işin yaygınlaştırılması, eğer müşterilerin beğenisi kazanılabildi ise müşteriler tarafından ücretsiz bir şekilde de gerçekleşebilir. Sadece sosyal medyada kullanılmak üzere tanıtım hazırlamanın yanında başka mecralarda kullanılan bir tanıtımı sosyal medyaya uyumlu forma sokarak ürünün hızlı bir şekilde son kullanıcılara ulaştırılması sağlanabilir.

Ülker isimli çikolata ve bisküvi üretici şirketin Biskrem adlı ürünü için kullandığı paylaşım 757 kişi tarafından beğenilmiş ve ilgili ürün hakkında 300’den fazla yorum yapılmıştır.[46] Bu, şu anlama gelmektedir; 757 kişi tarafından beğenilen paylaşım bu kişilerin ortalama 130 arkadaşının kişisel duvarında da görünebildi.[47] Yani Biskrem adlı ürün yaklaşık olarak 90000’den fazla kişiye ulaştırılmış oldu.

Şekil 7 Sosyal medyada paylaşım örneği

4.5.2.     Satıcı İle Müşteri Arasındaki Sıcak Yakınlık Ve Samimiyet

Sosyal medyada üstü örtük bir ortaklık söz konusudur. Fert ilgili kurumu beğeni listesine almış, kurum da kendine özel sosyal mecra ortamındakilerle birebir içerikler paylaşmıştır. Bu karşılıklı yakınlaşma müşteride aidiyet oluşturur ve kurumun paylaştıklarını yaygınlaştıracak güveni verir. Kişisel kullanıcının paylaşımını gören diğer arkadaşları da kendi birincil arkadaşlarının referansı ile kendini kurumun paylaşımına daha yakın hisseder. Böylece yüksek verim sağlayabilecek ağızdan ağıza pazarlama ağı oluşturulmuş olur.

İnteraktif medya ve pazarlama, yükselen teknolojiler üzerinde rehberlik eden etkili bir düşünce lideri Charlene Li, Turkcell Akademi Pazarlama Konferansı’nda sosyal ağların geleceği ve değişen dünyada kazanmanın sırlarını anlatırken söylemiştir:  “Şirketler sosyal medyadaki tartışmaların içinde olmak ve onlara yön verebilmeyi istiyorsa, dürüst ve olabildiğince şeffaf olmaları gerekiyor. Sosyal medya bize işlerimizi nasıl daha iyiye götürebileceğimiz konusunda yön verebilecek çok önemli bir kanal. Ama yöntem çok daha önemlidir. O yöntem de şu olmalı: Mesaj verip durmak yerine diyaloga girin, şirket gibi değil insan gibi iletişim kurun ve sürekliliğe önem verin. Müşterilerinizi dinleyin ve onların fikirlerini inovasyona çevirerek, kendinizi daha iyiye götürün. Tartışmalar yaşandığında bırakın müşterileriniz sizi savunsun. Çünkü en iyi ‘pazarlama’ müşterilerinizin yaptığıdır.”[48]

4.5.3.     Hedef Kitleyi Geniş Kapsamlı Tanımaya Elverişli Olması

Sosyal medya kullanan şirketler takipçilerine dair derinlemesine verilere kolaylıkla ulaşabilir ve elde ettikleri veriler ışığında maksimum verim elde edecek şekilde yatırım, tanıtım ve satış stratejileri oluşturabilirler. Kullanılan mecraya bağlı olarak hedef kitlenin cinsiyet, yaş, ülke, şehir, dil, yaklaşımlarının yanında belli dönemler arasındaki tutumları ve ikinci dereceden bağlantılı olunan diğer arkadaşlarına yönelik veriler elde edilebilir. Örneğin Türk Hava Yolları belli güzergâhlarda yapacağı kampanyaları sadece o güzergâhta yaşayan müşterileri ile paylaşmakta böylece tanıtımlarının spam olarak değerlendirilmesinin önüne geçtiği gibi doğru kişiye doğru tanıtım yapmakta böyle gereksi.

4.5.4.     Ölçme

Sosyal medya takipçisi hedef kitle her türlü beğenisini dile getirdiği ve ilgi alanlarını açıkça gösterdiği için müşterilerin kişisel özelliklerinden başka bulundukları yer, yaş grubu, dil gibi özellikleri ile de her türlü analize açıktırlar. Sosyal ağlarda yapılan veri madenciliği işlemleri ile derinlemesine ölçüm ve değerlendirme imkânları oluşmaktadır.[49]

4.5.5.     Yakınlık

Sosyal medya mecraları tam anlamıyla dünyanın en uzak köşelerini bir araya getirmektedir. İnternet erişimi olan masaüstü bilgisayarlarından başka mobil iletişim cihazlarının tamamen uyumlu hâle getirilmiş olması bu sitelere ulaşımı kablolara bağlı olmaktan ve diğer çevresel şartlardan tamamen bağımsız duruma getirmiştir.

Farklı telekominükasyon hizmetlerinin bir arada sunulmasını sağlayan yakınsama sayesinde kişilerarası yakınlık ileri derecede sağlanmıştır.

4.5.6.     Güvenilirlik

Sosyal medya organlarında iletişim salt bir “Kurum-Tüketici” ilişkisi olmaktan çıkıp, “arkadaş-arkadaş” birlikteliği hâline büründüğü için arkadaştan tavsiye almışlık duygusu oluşturur ve sağlam bir güven zemini ortaya çıkar. Bir ürünün herhangi bir paylaşımını başka bir arkadaşın sayfasında görmek de bu güvenirliği artırıcı yönde pozitif etki oluşturur. Sosyal medyadaki beğeni paylaşımları etkin bir “ağızdan ağıza pazarlama” olarak işlev görür.

4.5.7.     Hızlılık ve güncellik

Sosyal medya mecraları yapısı gereği hızlı ve günceldir. Yayınlanan herhangi bir paylaşımın kısa bir süre içerisinde milyonlarca kişiye ulaşması mümkündür. Türk Telekom adlı telekomünikasyon şirketinin “Kitaplar konuşur, engeller yok olur…”[50] adlı reklam videosu yayınlanmasından kısa bir süre sonra yüz binlerce kişiye ulaşmış, özellikle de bu videonun kurumun resmi paylaşım mecraları dışındaki kullanıcıların paylaşması ile geniş kitleler tarafından bilinir olması sağlanmıştır. Bu videonun çok kısa bir sürede Türkiye genelinde birçok kişiye ulaşması şirket için yüksek verimli bir pazarlama çalışması iken, tüketici açısından da sosyal medya üzerinden en çok konuşulan videoya anında ulaşmak demektir.

4.6.   SOSYAL MEDYANIN OLUMSUZ YÖNLERİ

Sosyal medya etkin ve kontrollü kullanıldığında iyi bir pazarlama ve müşteri ilişkileri ortamı olabilirken bunun yanında bazı olumsuzlukla sonuçlanabilecek durumlara da neden olabilmektedir.

4.6.1.     Hızlılık ve Viral Yayılım

Herhangi bir içerik yayınlandığı anda binlerce hatta kurumun hayran sayısının büyüklüğüne göre milyonlarca kişiye ulaşmaktadır. Her bir hayranın sunulan içeriği kendi ağındaki diğer kişilerle paylaşması ile geçen zamana bağlı olarak, ulaşılan kişi katlanarak artmaktadır. Eğer paylaşılan içerikte kurumu zor durumda bırakabilecek bir içerik varsa bu hızlı yayılma nedeni ile geri dönüşü imkânsız bir sonuç ortaya çıkabilir.

Hızlı viral etki nedeni ile pazarlama ve tanıtım amacının tam aksi etkiyi verebilir ve kurum açıcından kârdan telafisi güç tahribata neden olabilir. McDonald’s, Twitter üzerinde kullanıcılarının olumlu paylaşımlarını sağlamak adına oluşturduğu reklam kampanyası ağlar üzerindeki hızlı yayılmaya ve negatif viral etkiye örnektir.

#McDStories altında müşterilerinden McDonald’s ile ilgili hikayelerini paylaşmalarını isteyen firma, önce hayvan hakları savunucusu PETA’nın firmanın yanlış uygulamaları ile ilgili ağır eleştirilerine, ardından da firmadan şikayetçi tüketicilerin negatif yorumlarına maruz kaldı. Kampanyayı başlattıktan 1 saat sonra sona erdirmek zorunda kaldıklarını ileten McDonald’s Sosyal Medya Direktörü Rick Wion, yorumların kampanyanın derhal sona erdirilmesini gerektirecek kadar negatif olduklarını belirtti.[51]

4.6.2.     Yoğunluk Ve Süreklilik

Sosyal medyada faaliyet yürütmek yoğun çalışmalar gerektirmektedir. Bu çalışmalarda herhangi bir aksaklık çok kötü sonuçlara neden olabilmektedir. Eğer sosyal medya yoluyla kendi fanlar, müşteriler ve kitlemizle ilişki kurmaya niyet edersek soysal medyanın kendinde barındırdığı hız ve anilikten dolayı o kişilerin sorularına, eleştirilerine veya iltifatlarına hemen veya çok kısa bir zamanda cevap vermek gerekmektedir. Aksi takdirde o kitle veya müşterinin bize olan güvenini sarsıp kurum için kriz yaratmış olabilmektedir.[52]

Sosyal medya ortamının dinamik ve interaktif yapısı bununla ilgili birim veya kişinin sürekli aktif olmasını, süreci takip edip yönetimi sürdürmesi gerekmektedir. Böylece hem pazarlamada beklenen hedefe yönelik gereken çaba gösterilmiş olur hem de muhtemel olumsuz etkilere karşı tetikte olunur. Bunun sağlanması için de yeterli seviyede işgücü ve kaynak ayırmak gerekir.

4.6.3.     Kullanıcıların İlgisinin Dağınıklığı

Kullanıcılar sosyal medya mecraları üzerinde milyonlarca bilgi ile karşı karşıya kalmakta ve bundan dolayı da veri bombardımanına maruz kalmaktadır. Bu durumda pazarlanması istenen ürün tüketici adaylarının dikkatini çekmeyebilmektedir. Her bir kullanıcının binlerce farklı ürüne ve markaya ulaşabilir olması, pazarlama yapacak kurumun bunların arasından sıyrılmasını sağlayacak stratejiler geliştirmesini gerekli kılar.

Ehrenberg-Bass Institute‘ün araştırmasına göre Facebook’ta marka sayfalarını beğenen kullanıcıların yüzde 1′inden biraz fazlası etkileşime dâhil oluyor. Söz konusu araştırma en popüler 200 marka sayfası ve Facebook’un  ’bu sayfayı kimler konuşuyor’ verisini dikkate alıyor. Ehrenberg-Bass Institute, tüm beğeniler dikkate alındığında kullanıcıların yüzde 1,3′ünün etkileşimde bulunduğunu, yeni beğeniler dikkate alındığında ise bu oranın yüzde 0,45′e düştüğünü ortaya koyuyor. [53]

İstatistik verilerinde etkileşime giren kitle her ne kadar çok küçük bir oran olarak görülüyorsa da sosyal medya ağları üzerinden pazarlamada ulaşılan bu oranın geri dönüş değeri geleneksel tanıtımın üstüne çıkabilmektedir. Bunu sağlayan da direk olarak ürünle ilgili müşteri ile etkileşime geçilmiş olmasıdır.

Tablo 3 Ocak 2012 itibari ile Türkiye’de Facebook üye sayısı ilk 10 listesi[54]

  1. 5.     SOSYAL MEDYA ÜZERİNDEN PAZARLAMA ÖRNEKLERİ

5.1.   ÜLKER

Birçok farklı alanda üretim faaliyeti gösteren Ülker isimli şirket Socialbakers  Ocak 2012 Türkiye raporuna göre sosyal medya mecralarından Facebook’ta beşinci sıradadır. Ayrıca Ülker’e ait Çizi isimli ürüne ait Facebook sayfası da aynı raporda onuncu sırada yer almıştır.[55] Ülker www.facebook.com/ulker uzantılı adreste bir milyona yakın üyeye sahipken diğer ürünleri ve tüm sosyal medya mecraları ile birlikte beş milyonu aşkın takipçiye sahiptir. Ülker’e ait yirmiden fazla ürün sayfasından bazıları şunlardır; Superfresh,  Kalbim, Çizi, Ülker Germany, Godiva Chocolatier, Marinturk, Cola Turka, Cafe Crown, Bizim Mutfak, Ülker Sports Arena.[56]

Ülker grubu sosyal medya paylaşım ve takip mecralarında ayrıca e-bülten üyeliği, Twitter, Friendfeed, RSS’de de faaliyetlerde bulunmaktadır.[57]

5.2.   TARİH VE KÜLTÜR ARAŞTIRMALARI DERNEĞİ

Tarih ve Kültür Araştırmaları Derneği üyeleri ve katılımcıları ile birebir bağ kurmuş, Türkiye’nin en çok etkinlik düzenleyen, önde gelen derneklerinden birisidir. TKD, birçok sosyal mecra mecrasında da etkindir. Bu mecralardan bazıları şunlardır; Google Grup, Youtube, Facebook, Twitter, Vimeo, Dailymotion, Google+, Picasa.[58]

TKD’nin sosyal medya üzerinden pazarlama yapmasına dair genel sekreter Ömür Öztürk şöyle bir açıklama yapmıştır; “İnternet üzerinden kullanmış olduğumuz sosyal medya mecraları, üyelerimizin hizmetlerimizi çevrelerindeki insanlara tanıtılması ve yaygınlaştırılması amacına yönelik etkin bir kullanım alanı sunmaktadır.

Klasik reklam ve tanıtım çalışmalarından ziyade üyelerimizin sosyal medya ağları aracılığı ile yaptıkları beğenilerinin etkisi ile 2011 yılında toplam katılımcı sayımızın yaklaşık olarak %40′ı bu şekilde faaliyetlerimize katılmış ve üye olmuşlardır. Sosyal medya ortamlarındaki yoğun etkileşimin sunduğu sıcak ve samimi ortama bağlı olarak katılımcılar ile aramızda “sunucu-alıcı” ilişkisi, yerini birlikte karar alma ve uygulama ilişkisine bırakmakta, üyelerimizin kurumun alacağı kararlara katılım sağlamaları ve gelecekte planlanan programları yönlendirmeleri kolaylaşmaktadır”[59]

SONUÇ

Sosyal medyadan sonra insan hayatında birçok şey değişmeye başladı. Sosyal medyada var olan içerik kullanıcı tarafından oluşturulduğundan yaratıcılık önem kazanmaya başladı ve katılım çağı doğdu. Medya’nın içeriğini üreten ve medyayı izleyen arasındaki katı ayrım ortadan kalktı. Bu oluşuma bağlı olarak değişim hızı attı. İnsanlar için inovatif olmak ve yeniliklerde başı çekmek önem kazandı. Gerçekler değil fikirler önem kazandı, objektif olmak değil içten olmak önemli hale geldi. [60]

Glenster Araştırma Direktörü Jeff Zabin firmaların müşterileri ile daha fazla irtibata geçebilmek için sosyal medyaya ayırdıkları kaynakları arttıracaklarını, çünkü artık çoğu insanın sosyal medyada oldukça yoğun zaman harcadığını iletti. Markaların artık müşterilerini dinlemeleri gerektiğinin farkına vardığını belirten Zabin, hem pazarlama faaliyetlerinin hem de ürün geliştirmeleri ve yeni ürün oluşturma fikirlerinin müşterileri dinleyerek çok daha kolay oluşabileceğinin altını çizdi.[61]

Hedef kitle artık televizyon, gazete veya radyodan kurumların mesaj yolladığı homojen insan topluluğu olmak yerine aldığı mesajları seçen hatta içerik üreten, kendi kanallarında istediği bireylere ulaştıran-yayınlayan, farklı ilgi alanları olan ve farklı gruplara dâhil heterojen insan topluluklarından oluşmaktadır. Halkla ilişkiler ve reklam eylemlerinde de hedef kişilere ulaşılabilecek her türlü kanalların etkinliği değerlendirilmelidir. Sosyal ağlar da ister çevrimiçi olsun ister offline olsun halkla ilişkiler mesajlarının ve reklam uygulamalarının etkin bir şekilde yayılabileceği iletişim kanalları olarak değerlendirilmelidir. [62]

Durmaksızın değişen dünyada, teknolojinin hızlı gelişimi günümüzde sosyal medya ağlarını ön plana çıkarmaktadır. Gelişmeye ve değişmeye çok açık olan pazarlama yöntemlerini takip etmek ve stratejilerini belirlerken bu durumu dikkate almak kurumların pazarlama etkinliklerinde gereken verimi elde etmelerini ve geri planda kalmamalarını sağlayacaktır.

KAYNAKLAR

AddThis Bookmark, 2011, AddThis Social Bookmarking, 7 ocak 2012, <http://www.addthis.com/bookmark.php>

Ayzit, Serbay, Database Marketing-Veritabanı Pazarlaması, 23 Mart 2008, The Blognote, 30 Ocak 2012 <http://www.theblognote.com/database-marketing-veritabani-pazarlamasi.html>

Bennett, Shea, The Social Web: How Different Age Groups Interact Online Infographic, 2 Eylül 2011, Mediabistro, 30 Ocak 2012 <http://www.mediabistro.com/alltwitter/social-web-interaction_b13352>

Barutçu, Süleyman, “Consumers’ Attitudes Towards Mobile Marketing and Mobile Commerce In Consumer Markets”, Ege Academic Review, 8.1 (2008): 15-32, 26 Ocak 2012,  <http://eab.ege.edu.tr/pdf/8_1/C8-S1-M2.pdf&gt;

Bayburt, Burak, Sosyal Medya Nedir,  1 Temmuz 2011,  Burak Bayburtlu Ana Sayfası, 26 Ocak 2012 <http://www.burak.com/2009/06/23/sosyal-medya-nedir/>

Bizi Takip Edin”, 2012, Ülker, 5 Şubat 2012 <http://www.ulker.com.tr/tr/bilgi/bizi-takip-edin>

Blog Nedir?, 21 Ocak 2012, Orta Doğu Teknik Üniversitesi Blog Servisi, 26 Ocak 2012 <http://blog.metu.edu.tr/blog/hello-world/>

Bulunmaz, Barış, “Otomotiv Sektöründe Sosyal Medyanın Kullanımı Ve FIAT Örneği”, Global Media Journal Turkish Edition 2.3:19-50 (2011)

Büyüközkan, Gülçin, Toplam Marka Yönetimi, İstanbul: Hayat Yayınları, 2007

Charlene Li’den Şirketlere Altın Öğüt: İnternette Şirket Değil, İnsan Gibi Olun, 8 Aralık 2011, Turkcell Medya, 27 Ocak 2012 <http://www.turkcellmedya.com/charlene-liden-sirketlere-altin-ogut-internette-sirket-degil-insan-gibi-olun-bulten_2167.html>

Demirel, Fırat, Facebook’ta Marka Sayfalarının Etkileşim Oranı Hayal Kırıklığı mı?, 30 Ocak 2012, Webrazzi, 18 Şubat 2012 <http://www.webrazzi.com/2012/01/30/facebook-marka-etkilesim-orani>

Duvar Fotoğrafları, 26 Aralık 2011, Ülker Facebook Sayfası, 30 Ocak 2012 <http://www.facebook.com/photo.php?fbid=10150646532138018>

Esener, Tuğçe, “Sosyal Medya Kullanım Kılavuzu”, 23 Temmuz 2009, SlideShare, 25 Ocak 2012 <http://www.slideshare.net/Tugce/sosyal-medya-kullanm-klavuzu>

Facebook Statistics, Facebook Inc.,  27 Ocak 2012 <http://www.facebook.com/press/info.php?statistics>

Hakkında, 27 Nisan 2007, Tumblr, 26 Ocak 2012 <http://www.tumblr.com/about>

Helm, Sabrina “Viral Marketing-Establishing Customer Relationship by ‘Word of Mouse’”, Electronic Markets 10.3: 158-161 (2000)

Kaplan, Andreas M., Michael Haenlein, “Users of the world, unite! The challenges and opportunities of Social Media”, Business Horizons Jan.-Feb. 2010: 59–68

Kaşlı, Mehmet, Mehmet Oğuzhan İlban, ve Bayram Şahin, “Modern Pazarlama Stratejileri: Ab Ve Türk Turizmi” Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi  Kış 2009:27.

Kaya, Halil Nurullah, Kocaeli Üniversitesi Öğrencilerinin Yeni İletişim Teknolojileri Ve Sosyal Medya Kullanım Alışkanlıklarının Ölçümlenmesi: Kocaeli Üniversitesi Örneği, Kocaeli, Kocaeli Üniversitesi İletişim Fakültesi Halkla İlişkiler Ve Tanıtım Bölümü, 2011.

Kitaplar Konuşur, Engeller Yok Olur…, 8 Aralık 2011,  Türk Telekom Türkiye Youtube Sayfası, 30 Ocak 2012 <http://www.youtube.com/watch?v=3wbA32pAW0g>

Kotler, Philip, Gary Armstrong, Veronica Wong ve John Saunders, Principles Of Marketing. New Jersey: Financial Times, Prentice Hall, 2008

LC Waikiki Adana, 2011, Wikimapia, 26 Ocak 2012 <http://wikimapia.org/18949033/LC-Waikiki>

McLuhan, Marshall, Bruce R. Powers. Global Köy. İstanbul: Scala Yayıncılık, 2001

Mestçi, Aytaç, “İnternette pazarlama – E-pazarlama”, 11 Temmuz 2008, Aytaç Mestçi Web Sayfası, 30 Ocak 2012, <http://www.aytacmestci.com/internette-pazarlama-%E2%80%93-e-pazarlama/>

Moore, Robert E, From genericide to viral marketing: on ‘brand’’, Language & Communication, Vol.: 23, 2003, pp.: 331–357,  15 Ocak 2012

Mucuk, İsmet, Temel Pazarlama Bilgileri, İstanbul: Türkmen Kitapevi, 2002

Onat, Ferah, Bir Halkla İlişkiler Uygulama Alanı Olarak Sosyal Medya Kullanımı: Sivil Toplum Örgütleri Üzerine Bir İnceleme, İletişim Kuram ve Araştırma Dergisi, Güz 2010: 2

Onat, Ferah, ve Özlem Aşman Alikılıç, Özlem, 2008, “Sosyal Ağ Sitelerinin Reklam ve Halkla İlişkiler Ortamları Olarak Değerlendirilmesi”, Yaşar Üniversitesi Meslek Yüksekokulu. (http://joy.yasar.edu.tr/makale/9.sayi/8.pdf)

Onat, Ferah, ve Özlem Aşman Alikılıç, ‘Sosyal Ağ Sitelerinin Reklam ve Halkla İlişkiler Ortamları Olarak Değerlendirmesi’,  Journal of  Yasar University, 3.9, 1111-1143, 2008.

Özkan, Deniz, “Pazarlama hakkında”, 3 Kasım 2009, Pazarlamakolik, 18 Şubat 2012 <http://www.pazarlamakolik.com/pazarlama-hakkinda>

Öztürk, Ömür, kişisel görüşme, 6 Şubat 2012

Pazarlama, 22 Ocak 2012, Vikipedi, 30 Ocak 2012 <http://tr.wikipedia.org/wiki/Pazarlama>

Stats, 2003, WordPress, 26 Ocak 2012 <http://en.wordpress.com/stats/>

Social Media Statistics of Facebook & YouTube for brands in Turkey – January 2012”, 31 Ocak 2011, Socialbakers, 5 Şubat 2012 <http://tinyurl.com/6psts62>

Sosyal Medya, 13 Eylül 2012, Vikipedi, 26 Ocak 2012 <http://tr.wikipedia.org/wiki/Sosyal_medya>

Sosyal Medya Nedir?, 18 Mart 2010, İnternet Reklam Rehberi, 27 Ocak 2012 <http://www.internetreklamrehberi.com/sosyal-medya-nedir.html>

Sosyal Medya Nedir?, 1 Şubat 2010, Trendweek, 22 Şubat 2012, <http://www.trendweek.com/sosyal-medya-nedir/>

Sosyal Medya Pazarlama, 12 Aralık 2011, MoreClick İnteraktif Pazarlama, 30 Ocak 2012 <http://www.moreclick.com/sosyal-medya-pazarlama.php>

Sosyal Medya Pazarlama Nedir?, 22 Şubat 2011, Sosyal Medya Pazarlama, 28 Ocak 2012 <http://medyapazarlama.blogspot.com/2011/02/sosyal-medya-pazarlama-nedir.html>

Sosyal Medya Pazarlaması Nedir? Ne İşe Yarar?, 2012, Görünüm Tasarım, 30 Ocak 2012 <http://tinyurl.com/7ebb5sg&gt;

Sosyal Medya’nın Topluma Etkileri”, 2012, Medyaefekt, 8 Şubat 2012 <http://www.medyaefekt.com/sosyal-medya/sosyal-medyanin-topluma-etkileri/>

Sosyal Medyanızı Yönetmek İçin 5 İpucu, 1 Şubat 2010, Trendweek, 30 Ocak 2012 <http://www.trendweek.com/sosyal-medyada-markanizi-yonetmek-icin-5-temel-ipucu-2/>

Sosyal Paylaşım Sitelerinin Tanımı, 13 temmuz 2010, Sosyalmedyatr, 22 Şubat 2012 <http://www.socialmediatr.com/blog/sosyal-paylasim-sitelerinin-tanimi/>

Şafak, Suat, Sosyal Medya Pazarlamasına Genel Bir Bakış, 2 Şubat 2011, Reklam Blog, 30 Ocak 2012 <http://blog.reklam.com.tr/internet-reklam/sosyal-medya-pazarlamasina-genel-bir-bakis/1964/>

Tarih ve Kültür Araştırmaları Derneği Ana Sayfası”, 2012,  TKD, 6 Şubat 2012 <http://www.tarih-kultur.com/default.asp>

Tarihkultur’s Gallery, 2009, Tarih ve Kültür Araştırmaları Derneği, 27 Ocak 2012 <https://picasaweb.google.com/tarihkultur>

Teknolojilerin işbirliği: Yakınsama, 4 Temmuz 2011, TTNET Blog, 27 Ocak 2012 <http://blog.ttnet.com.tr/teknolojilerin-isbirligi-yakinsama/>

The Social Web: How Different Groups Interact Online, 16 Şubat 2010, Pingdom Blog, 30 Ocak 2012, <http://royal.pingdom.com/2010/02/16/study-ages-of-social-network-users/>

The SpongeBob SquarePants Wiki Ana Sayfa, 2010, Nickelodeon Wikis, 26 Ocak 2012 <http://spongebob.wikia.com/wiki/The_SpongeBob_SquarePants_Wiki>

The Wiki Principle, 20 Nisan 2006, The Economist, 26 Ocak 2012 <http://www.economist.com/node/6794228?story_id=6794228>

TTNET Facebook Ana Sayfası, TTNET, 27 Ocak 2012 <http://www.facebook.com/TTNET>

Uygun, Fulya, En Büyük 500 E-Mağazanın %86′sı Facebook’ta, 6 Haziran 2011, Eticaret MAG, 18 Şubat 2012 <http://eticaretmag.com/en-buyuk-500-emagazanin-cogu-facebookta/>

Uygun, Fulya, McDonald’s Başarısız Twitter Kampanyasını 1 Saatte Yayından Kaldırdı, 27 Ocak 2012, Eticaret MAG, 18 Şubat 2012 <http://tinyurl.com/7bpngse&gt;

Ülker Facebook Ana Sayfası”, Ülker, 27 Ocak 2012 <http://www.facebook.com/Ulker>

Wiki Nedir?, 2012,  Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi, 26 Ocak 2012 <http://webtasarimiwiki.wikispaces.com/2-Wiki+Nedir%3F>

Yılmaz, Murat, Sosyal Ağlarda Veri Madenciliği, 4 Ocak 2012, Yazılım Mutfağı, 27 Ocak 2012 <http://tinyurl.com/7yw5429&gt;

Yolcu, Mehmet, Yakınsama Bilişim İhtiyaçlarını Artırdı, 2 Aralık 2009, Log, 1 Şubat 2012 <http://www.log.com.tr/yakinsama-bilisim-ihtiyaclarini-artirdi/>

Zarrella, Dan, The Social Media Marketing Book, California: O’Reilly Media, 2010


[1] Marshall McLuhan ve Bruce R. Powers,Global Köy, (İstanbul: Scala Yayıncılık, 2001) 192.

[2]Onat, F. ve Aşman, A. Ö., ‘Sosyal Ağ Sitelerinin Reklam ve Halkla İlişkiler Ortamları Olarak Değerlendirmesi’,  Journal of Yasar University, 3(9), 1111-1143, 2008.

[3] “Sosyal Medya” (Eylül 2011), Vikipedi, 26 Ocak 2012 <http://tr.wikipedia.org/wiki/Sosyal_medya>

[4] Burak Bayburt, “Sosyal Medya Nedir” (Temmuz 2011), 26 Ocak 2012 <http://www.burak.com/2009/06/23/sosyal-medya-nedir/>

[5] “Sosyal Medya Nedir?”, 1 Şubat 2010, Trendweek, 22 Şubat 2012, < http://www.trendweek.com/sosyal-medya-nedir/>

[6] “Sosyal Paylaşım Sitelerinin Tanımı”, 13 temmuz 2010, Sosyalmedyatr, 22 Şubat 2012 <http://www.socialmediatr.com/blog/sosyal-paylasim-sitelerinin-tanimi/>

[7] Andreas M. Kaplan ve Michael Haenlein, Users of the world, unite! The challenges and opportunities of Social Media, Business Horizons Jan.-Feb. 2010: 59–68

[8] Yrd. Doç. Dr. Barış Bulunmaz “Otomotiv Sektöründe Sosyal Medyanın Kullanımı Ve FIAT Örneği”, Global Media Journal Turkish Edition 2.3:19-50 (2011)

[9] Ferah Onat. ve Aşman, A. Ö., ‘Sosyal Ağ Sitelerinin Reklam ve Halkla İlişkiler Ortamları Olarak Değerlendirmesi’,  Journal of Yasar University, 3(9), 1111-1143, 2008.

[10] Philip Kotler, Gary Armstrong; Veronica Wong ve John Saunders, Principles Of Marketing (New Jersey: Financial Times, Prentice Hall, 2008) 17.

[11] Deniz Özkan, “Pazarlama hakkında” (3 Kasım 2009) 18 Şubat 2012 <http://www.pazarlamakolik.com/pazarlama-hakkinda>

[12] “Pazarlama” (22 Ocak 2012), Vikipedi, 30 Ocak 2012 <http://tr.wikipedia.org/wiki/Pazarlama>

[13] İsmet Mucuk, Temel Pazarlama Bilgileri, (İstanbul:Türkmen Kitapevi,2002) 9.

[14] Ferah Onat, “Bir Halkla İlişkiler Uygulama Alanı Olarak Sosyal Medya Kullanımı: Sivil Toplum Örgütleri Üzerine Bir İnceleme” İletişim Kuram ve Araştırma Dergisi, Güz 2010: 2

[15] “Sosyal Medya Pazarlama”, (Aralık 2011) MoreClick İnteraktif Pazarlama, 30 Ocak 2012 <http://www.moreclick.com/sosyal-medya-pazarlama.php>

[16] Mehmet Kaşlı, Mehmet Oğuzhan İlban ve Bayram Şahin, “Modern Pazarlama Stratejileri: Ab Ve Türk Turizmi” Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi  8.27 (Kış 2009) 30 Ocak 2012 <http://www.ticarethocasi.com/dokuman/Modern-Pazarlama-Stratejileri.pdf>

[17] Aytaç Mestçi, “İnternette pazarlama – e-pazarlama” (11 Temmuz 2008) Aytaç Mestçi Web Sayfası, 30 Ocak 2012, <http://www.aytacmestci.com/internette-pazarlama-%E2%80%93-e-pazarlama/>

[18] Süleyman Barutçu, “Consumers’ Attitudes Towards Mobile Marketing and Mobile Commerce In Consumer Markets”, Ege Academic Review, 8.1(2008): 15-32, 26 Ocak 2012,  <http://eab.ege.edu.tr/pdf/8_1/C8-S1-M2.pdf&gt;

[19] AddThis Bookmark Sayfası, 2011, AddThis Social Bookmarking, 7 ocak 2012, <http://www.addthis.com/ bookmark.php>

[20] “Blog Nedir?” 21 Ocak 2012, Orta Doğu Teknik Üniversitesi Blog Servisi, 26 Ocak 2012 <http://blog.metu.edu.tr/blog/hello-world/>

[21] “Stats”, WordPress, 26 Ocak 2012 <http://en.wordpress.com/stats/>

[22] “Hakkında”, Tumblr, 26 Ocak 2012 <http://www.tumblr.com/about>

[23] “The Wiki Principle” 20 Nisan 2006, The Economist, 26 Ocak 2012 <http://www.economist.com/node/6794228?story_id=6794228>

[24] “Wiki Nedir?”, Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi, 26 Ocak 2012 <http://webtasarimiwiki.wikispaces.com/2-Wiki+Nedir%3F>

[25] “LC Waikiki Adana”, 2011, Wikimapia, 26 Ocak 2012 <http://wikimapia.org/18949033/LC-Waikiki>

[26] The SpongeBob SquarePants Wiki Ana Sayfa, Nickelodeon Wikis, 26 Ocak 2012 <http://spongebob.wikia.com/wiki/The_SpongeBob_SquarePants_Wiki>

[27] “Sosyal Medya Nedir?” 18 Mart 2010, İnternet Reklam Rehberi, 27 Ocak 2012 <http://www.internetreklamrehberi.com/sosyal-medya-nedir.html>

[28] “Tarihkultur’s Gallery” 2009, Tarih ve Kültür Araştırmaları Derneği, 27 Ocak 2012 <https://picasaweb.google.com/tarihkultur>

[29] “Sosyal Medya Nedir?” 18 Mart 2010, İnternet Reklam Rehberi, 27 Ocak 2012 <http://www.internetreklamrehberi.com/sosyal-medya-nedir.html>

[30] “Facebook Statistics”, Facebook Inc.,  27 Ocak 2012 <http://www.facebook.com/press/info.php?statistics>

[31] “TTNET Facebook Ana Sayfası”, TTNET, 27 Ocak 2012 <http://www.facebook.com/TTNET>

[32] “Ülker Facebook Ana Sayfası”, Ülker, 27 Ocak 2012 <http://www.facebook.com/Ulker>

[33] “Sosyal Medya Pazarlaması Nedir? Ne İşe Yarar?”, 2012, Görünüm Tasarım, 30 Ocak 2012 <http://tinyurl.com/7ebb5sg&gt;

[34] Suat Şafak, “Sosyal Medya Pazarlamasına Genel Bir Bakış” 2 Şubat 2011, Reklam Blog, 30 Ocak 2012 <http://blog.reklam.com.tr/internet-reklam/sosyal-medya-pazarlamasina-genel-bir-bakis/1964/>

[35] “Sosyal Medya Pazarlama Nedir?” 22 Şubat 2011, Sosyal Medya Pazarlama, 28 Ocak 2012 <http://medyapazarlama.blogspot.com/2011/02/sosyal-medya-pazarlama-nedir.html>

[36] Tuğçe Esener, “Sosyal Medya Kullanım Kılavuzu”, 23 Temmuz 2009, SlideShare, 25 Ocak 2012 <http://www.slideshare.net/Tugce/sosyal-medya-kullanm-klavuzu>

[37] Gülçin Büyüközkan, (2007).  “Elektronik Marka Yönetimi”, Toplam Marka Yönetimi. Türkay Dereli ve Adil Baykasoğlu (Editörler) içinde. İstanbul: Hayat Yayınları. 225-246.

[38] “Sosyal Medyanızı Yönetmek İçin 5 İpucu”, 1 Şubat 2010, Trendweek, 30 Ocak 2012 <http://www.trendweek.com/sosyal-medyada-markanizi-yonetmek-icin-5-temel-ipucu-2/>

[39] “The Social Web: How Different Groups Interact Online” 16 Şubat 2010, Pingdom Blog, 30 Ocak 2012, <http://royal.pingdom.com/2010/02/16/study-ages-of-social-network-users/>

[41] Serbay Ayzit, “Database Marketing-Veritabanı Pazarlaması” 23 Mart 2008, The Blognote, 30 Ocak 2012 <http://www.theblognote.com/database-marketing-veritabani-pazarlamasi.html>

[42] Sabrina Helm, “Viral Marketing-Establishing Customer Relationship by ‘Word of Mouse’”, Electronic Markets 10.3: 158-161 (2000)

[43] Robert E. Moore, ‘‘From genericide to viral marketing: on ‘brand’’, Language & Communication, Vol.: 23, 2003, pp.: 331–357,  15 Ocak 2012 <http://web20bloggen.files.wordpress.com/2008/04/from-genericide-to-viral-marketing-on-brand.pdf>

[45] “Teknolojilerin işbirliği: Yakınsama”, 4 Temmuz 2011, TTNET Blog, 27 Ocak 2012 <http://blog.ttnet.com.tr/teknolojilerin-isbirligi-yakinsama/>

[46] “Duvar Fotoğrafları” 26 Aralık 2011, Ülker Facebook Sayfası, 30 Ocak 2012 <http://www.facebook.com/photo.php?fbid=10150646532138018>

[47] “Facebook Statistics”, Facebook Inc.,  30 Ocak 2012 <http://www.facebook.com/press/info.php?statistics>

[48] “Charlene Li’den şirketlere altın öğüt: İnternette şirket değil, insan gibi olun”, 8 Aralık 2011, Turkcell Medya, 27 Ocak 2012 <http://www.turkcellmedya.com/charlene-liden-sirketlere-altin-ogut-internette-sirket-degil-insan-gibi-olun-bulten_2167.html>

[49] Murat Yılmaz, “Sosyal Ağlarda Veri Madenciliği” 4 Ocak 2012, Yazılım Mutfağı, 27 Ocak 2012 <http://tinyurl.com/7yw5429&gt;

[50] “Kitaplar konuşur, engeller yok olur…”, 8 Aralık 2011,  Türk Telekom Türkiye Youtube Sayfası, 30 Ocak 2012 <http://www.youtube.com/watch?v=3wbA32pAW0g>

[51] Fulya Uygun, “McDonald’s Başarısız Twitter Kampanyasını 1 Saatte Yayından Kaldırdı”, 27 Ocak 2012, Eticaret MAG, 18 Şubat 2012 <http://tinyurl.com/7bpngse&gt;

[52] Halil Nurullah Kaya, “Kocaeli Üniversitesi Öğrencilerinin Yeni İletişim Teknolojileri Ve Sosyal Medya Kullanım Alışkanlıklarının Ölçümlenmesi: Kocaeli Üniversitesi Örneği”, Kocaeli, Kocaeli Üniversitesi İletişim Fakültesi Halkla İlişkiler Ve Tanıtım Bölümü, 2011, s.34

[54] “Social Media Statistics of Facebook & YouTube for brands in Turkey – January 2012”, 31 Ocak 2011, Socialbakers, 5 Şubat 2012 <http://tinyurl.com/6psts62>

[55] “Social Media Statistics of Facebook & YouTube for brands in Turkey – January 2012”, 31 Ocak 2011, Socialbakers, 5 Şubat 2012 <http://tinyurl.com/6psts62>

[56] “Ülker Facebook Ana Sayfası”, Ülker, 5 Şubat 2012 <http://www.facebook.com/Ulker>

[57] “Bizi takip edin”, 2012, Ülker, 5 Şubat 2012 <http://www.ulker.com.tr/tr/bilgi/bizi-takip-edin>

[58] “Tarih ve Kültür Araştırmaları Derneği ana sayfası”, 2012,  TKD, 6 Şubat 2012 <http://www.tarih-kultur.com/default.asp>

[59] Ömür Öztürk, kişisel görüşme, 6 Şubat 2012

[60] “Sosyal Medya’nın Topluma Etkileri”, 2012, Medyaefekt, 8 Şubat 2012 <http://www.medyaefekt.com/sosyal-medya/sosyal-medyanin-topluma-etkileri/>

[61] Fulya Uygun, “En Büyük 500 E-Mağazanın %86′sı Facebook’ta” 6 Haziran 2011, Eticaret MAG, 18 Şubat 2012 <http://eticaretmag.com/en-buyuk-500-emagazanin-cogu-facebookta/>

[62] Ferah Onat ve Özlem Aşman Alikılıç, ‘Sosyal Ağ Sitelerinin Reklam ve Halkla İlişkiler Ortamları Olarak Değerlendirmesi’,  Journal of  Yasar University, 3.9, 1111-1143, 2008.

Bir sosyal medya kullanıcısı

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter picture

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook photo

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ photo

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s